تغذیه، ورزش و خواب را در سلامت کبد جدی بگیرید
کبد از دیدگاه طب سنتی ایرانی جزو سه عضو مهم بدن یا جزو یکی از اعضای رییسه بدن ما می باشد(سایر اعضای رییسه مغز و قلب هستند).
ﺑﻌﺪ ﺍﺯ ﻗﻠﺐ، ﻛﺒﺪ ﮔﺮﻡ ﺗﺮﻳﻦ عضو بدن است و مسئول ﺗﻐﺬﻳﻪ ﻭ ﺭﺷﺪ ﻭ ﻧﻤﻮ ﺍﺳﺖ.
سلامت کبد
در کتب طب سنتی نوشته شده که ﻛﺒﺪ ﻋﺼﺎﺭﺓ ﻏﺬﺍ ﺭﺍ ﻣﻲﮔﻴﺮﺩ ﺁﻥ ﺭﺍ ﺑﻪ ﺧﻮﻥ ﺗﺒﺪﻳﻞ ﻛﻨﺪ ﻭ ﺍﺯ ﻃﺮﻳﻖ ﺭگ ﻫﺎ ﺑﻪ ﺑﻘﻴﺔ ﺍﻋﻀﺎﻱ ﺑﺪﻥ ﻣﻲ ﺭﺳﺎﻧﺪ، در واقع طبق دیدگاه طب سنتی مواد غذایی بعد از گذشتن از هضم اول که در معده اتفاق می افتد به کبد برای ادامه مراحل هضم می روند تولیدی کبد اخلاط مورد استفاده بدن است (خلط دم و سودا و صفراو بلغم) از مجموع اخلاط ماده ای جاری در رگهای بدن ایجاد می شود. (در واقع خلط ماده تولیدی کبد است که از فعل و انفعالات روی غذا ایجاد می شود و ارگانهای بدن از این خلطها برای عمکلرد و بازسازی سلولهایشان استفاده می کنند)
ﺑﻨﺎﺑﺮﺍﻳﻦ برای تولید اخلاط مورد نیاز بدن و در نهایت ﺑﺮﺍﻱ ﺩﺍﺷﺘﻦ ﺑﺪﻧﻲ ﺳﺎﻟﻢ ﻭ ﺗﻨﺪﺭﺳﺖ، ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻛﺒﺪ ﺩﺭ ﻛﻨﺎﺭ ﺳﺎﻳﺮ ﺍﻋﻀﺎ ﻧﻈﻴﺮ ﻗﻠﺐ ﻭ ﻣﻐﺰ ﺩﺭ ﺍﻭﻟﻮﻳﺖ ﻗﺮﺍﺭ میﮔﻴﺮﺩ. طبق مبانی طب سنتی برای داشتن کبدی سالم، رعایت توصیه های ششگانه حفظ سلامت اهمیت زیادی دارد (توصیه و تدابیر طب سنتی در زمینه خوابیدن / تدابیر و توصیه های مربوط به ورزش یا فعالیت بدنی / تدابیر و کنترل هوای استنشاقی / کنترل مواد دفعی / توجه به ویژه به حالات روحی روانی / رعایت تدابیر مربوط به خوردن و آشامیدن).
ﻳﻜﻲ ﺍﺯ ﺍﺻﻮﻝ مهم حفظ سلامتی که در سلامت کبد هم نقش موثری دارد ﺭﻋﺎﻳﺖ ﺗﺪﺍﺑﻴﺮ ﺧﻮﺭﺩﻥ ﻭ ﺁﺷﺎﻣﻴﺪﻥ ﺍﺳﺖ .
ﺩﺭ ﻛﺘابهای طب سنتی بسیار زیادی از جمله “ﺍﻟﻘﺎﻧﻮﻥ ﻓﻲ ﺍﻟﻄﺐ” ابن سینا توصیه های تغذیه ای زیادی در این زمینه به چشم می خورد.
پیشنهادات تغذیه ای برای داشتن کبدی سالم:
برای داشتن کبدی سالم غذا باید خوب جویده شود.
باید از خوردن غذا در حالت روحی روانی بد مثل عصبانیت و استرس و … پرهیز شود خوردن غذا هنگام دیدن تلویزیون و یا کار با موبایل و لب تاپ و تبلت سبب اختلال هضم و نهایتا آسیب به کبد می شود.
ﺧﻮﺭﺩﻥ ﻏﺬﺍﻫﺎﻱ ﻟﻄﻴﻒ که هضم راحت تری دارند برای کبد مناسب تر است طبق نظر ابوعلی سینا ﺍﻳﻦ ﻏﺬﺍﻫﺎ ﺑﺮﺍﻱ ﺣﻔﻆ ﺳﻼﻣﺘﻲ ﺑﻬﺘﺮﻧﺪ.
درمورد شیرین مزه ها، شیرینی های دارای طعم شیرین ملایم برای کبد مناسب است.
یک ترکیب خیلی مناسب خوب برای تقویت کبد خوردن بادام و شکر در کنار هم می باشد.
ابن سینا در کتاب قانون بیان کرده که ﺷﺒﻴﻪ ﺗﺮﻳﻦ ﻣﻴﻮﻩ ﻫﺎ ﺑﻪ ﻏﺬﺍ ﺍﻧﺠﻴﺮ ﻭ ﺍﻧﮕﻮﺭ ﺭﺳﻴﺪﺓ ﺷﻴﺮﻳﻦ ﻭ ﺧﺮﻣﺎ است.
خرما:
البته مصرف خرما در سرزمینها و مکانهایی بیشتر توصیه می شود که خرما رویش دارد و بهتر است در نواحی که درخت خرما نمی روید و وجود ندارد خرما زیاد خورده نشود.
انگور:
طبق نظر ﺟﺎﻟﻴﻨﻮﺱ ﺍﻧﮕﻮﺭ، ﺷﺒﻴﻪ ﺗﺮﻳﻦ ﻣﻴﻮﻩ ﻫﺎ ﺑﻪ ﻏﺬﺍﺳﺖ ﻭ ﺑﺎﻋﺚ ﺷﺎﺩﺍﺑﻲ ﻭ ﭼﺎﻗﻲ ﺑﺪﻥ ﻭ ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﭼﺎﻗﻲ ﻛﺒﺪ ﻣﻲ ﺷﻮﺩ.
فندق:
ﻓﻨﺪﻕ از تنقلاتی است که برای سلامت کبد پیشنهاد شده است و در کتب طب سنتی گفته اند که چون فندق درجه گرمی بالایی ندارد برای همه کبدها مناسب است.
ﭘﺴﺘﻪ، ﺑﺎﺩﺍﻡ، ﻣﻮﻳﺰ، ﻓﻨﺪﻕ، ﻛﺎﺳﻨﻲ، ﺁﺏ ﺳﻴﺐ ﻭ ﺁﺏ ﺍﻧﺎﺭ، ﺗﺮﺷﻲ ﻛﺒﺮ، ﮔﻮﺷﺖ ﻫﺎﻱ ﺑﺎ ﻫﻀﻢ ﺳﺮﻳﻊ و راحت ﻣﺎﻧﻨﺪ ﮔﻮﺷﺖ ﭘﺮﻧﺪﮔﺎﻥ ﻭ ﻏﺬﺍﻫﺎﻱ ﻟﺬﻳﺬ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺍﻧﺠﻴﺮ ﻭ ﻣﻮﻳﺰ از موارد دیگر توصیه های تغذیه ای برای داشتن کبدی سالم ﺍﺳﺖ.
از سایر خوراکی های مقوی برای کبد، می توان از ﺳﻜﻨﺠﺒﻴﻦ و ﻣﺎءﺍﻟﺸﻌﻴﺮ ﻃﺒﻲ نام برد.
نحوه تهیه سکنجبین و ماءالشعیر یا آب جو طبی:
نحوه درست کردن سکنجبین بسیار متفاوت است و با توجه به شرایط هر فرد نوع خاصی از سکنجبین پیشنهاد میگردد در واقع سکنجبین از ترکیب یه ماده ترش مثل سرکه و یک ماده شیرین مثل شکر یا عسل تهیه می گردد برای مثال برای درست کردن یک سکنجبین ساده می توان 2 واحد سرکه و 5 واحد عسل و 4 واحد آب را آرام حرارت داد تا غلیظ شود سپس این مایه شربت را به اندازه یک تا دو قاشق در آب ریخته و نوشید.
یکی از راه های درست کردن ماء الشعیر طبی یا آب جو طبی، جوشاندن آرام 1 واحد جو همراه 14 واحد آب می باشد وقتی جو حالت شکفته پیدا کرد آب رویی آن را جدا کرده و به همراه کمی عسل بعنوان آب جو طبی یا ماء الشعیر طبی می توان نوشید.
پرهیزات تغذیه ای برای داشتن کبدی سالم:
پرهیز از زیاد خوردن موادغذایی(پرخوری کردن) خصوصا مواد غذایی غلیظ که هضم سخت تری دارند ابوعلی سینا گفته است که ﺗﺨﻤﻪ(یا پرخوری) ﻧﺎﺷﻲ ﺍﺯ ﺍﻳﻦ ﻏﺬﺍﻫﺎ ﺑﺎﻋﺚ ﺳﻔﺘﻲ ﻛﺒﺪ ﻭ ﺍﻣﺮﺍﺽ ﺑﻠﻐﻤﻲ ﻭ ﺳﻮﺩﺍﻭﻱ ﻣﻲ ﺷﻮﺩ .
گفته شده پرخوری باعث می شود مواد غلیظ در کبد تجمع پیدا کرده و سبب سفت شدن بافت کبد شود.
ﭘﺮﻫﻴﺰ ﺍﺯ زیاد خوردن غذاها و خوراکی هایی که خشک اند و سبب یبوست می شوند در حقیقت ﺧﻮﻥ ﻛﻤﻲ ﺍﺯ ﻏﺬﺍﻫﺎﻱ ﻳﺎﺑﺲ(خشک) ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﻲ ﺷﻮﺩ و به همین علت مناسب کبد نیستند.
ﭘﺮﻫﻴﺰ ﺍﺯ ﻏﺬﺍ ﺧﻮﺭﺩﻥ وقتی هنوز غذای قبلی در معده وجود دارد. زیرا غذای نیمه هم شده قبلی با غذای اصلا هضم نشده جدید، مخلوط شده و اختلال در هضم بوجود می آید.
ﭘﺮﻫﻴﺰ ﺍﺯ ﻣﺼﺮﻑ ﻏﺬﺍﻫﺎﻱ ﺑﺴﻴﺎﺭ ﺳﺮﺩ ﻭ ﻏﺬﺍﻫﺎﻱ ﺑﺴﻴﺎﺭ ﮔﺮﻡ بطور متناوب و زیاد . در واقع یکی از پیامهای اصلی طب سنتی، پرهیز از افراط و تفریط است که در همه موارد دقت زیادی به این مسیله می شود.
ﺧﻮﺭﺩﻥ ﻏﺬﺍﻫﺎﻱ ﻟﺰﺝ (مثل کله پاچه)و ﻣﺼﺮﻑ ﻏﺬﺍﻫﺎﻱ ﻏﻠﻴﻆ و سنگین(مثل ماکارونی) برای سلامت کبد مضر می باشد لذا باید در مصرف این غذاها دقت کرد.
ﭘﺮﻫﻴﺰ ﺍﺯ ﺧﻮﺭﺩﻥ ﻣﻴﻮﻩ ﻫﺎﻱ با طبع سرد(خیار، آلو، هلوو..) نیز جهت سلامت کبد ضروری است و بهتر است در حد امکان از مصرف زیاد این میوه ها جلوگیری شود و فقط در حد برطرف شدن هوس و میل کمی از این میوه ها خورده شود.
از سایر مواردی که سبب آسیب به کبد می شود می توان از کباب خام یا سوخته ، دسر بسیار شیرین، ته دیگ، سیب زمینی، برنج کته(که آب برنج به خورد برنج برود)
کشک، غذاهای شور و پر ادویه، غذاهای سرخ شده در روغن و مصرف زیاد قند و شکر را نام برد.
نوشیدنی ها و سلامت کبد:
ﭘﺮﻫﻴﺰ ﺍﺯ ﺁﺏ ﺧﻮﺭﺩﻥ ﺯﻳﺎﺩ جهت حفظ سلامت کبد مهم است نوشیدن زیاد آب، ﺑﺎﻋﺚ ﺿﻌﻴﻒ شدن ﺣﺮﺍﺭﺕ ﻏﺮﻳﺰﻱ ﺩﺭ ﻫﻤﺔ ﺍﻋﻀﺎ ﻭ ﺍﺯ ﺟﻤﻠﻪ ﻣﻐﺰ ﻭ ﻗﻠﺐ ﻭ ﻛﺒﺪ می شود. نوشیدن آب همراه تکه های یخ نیز از موارد مضر برای کبد ذکر شده است حتی در کتب طب سنتی نوشته شده است که :” ﺁﺑﻲ ﻛﻪ ﻳﺦ ﺩﺭ ﺁﻥ ﺑﻴﻨﺪﺍﺯﻧﺪ … ﭼﻪ ﺑﺴﺎ ﺑﺎﻋﺚ ﻣﺮگ ﻧﺎﮔﻬﺎﻧﻲ ﻣﻲ ﺷﻮﺩ”
نوشیدن آب همراه یخ سبب ضعیف شدن کبد می شود و علت یکسری از بیماریهای کبدی را همین نوشین آب با یخ دانسته اند.
از تدابیر دیگری که برای حفظ سلامت کبد مطرح شده است این است که در حالت ناشتا آب خورده نشود چون بدلیل خالی بودن معده، آب سریع جذب بدن می شود و رسیدن سریع این آب به ارگانهای رییسه(قلب و مغز و کبد) سبب خارج شد مزاج این ارگانها از حالت تعادل می شود و مشکلات بسیار و جدی را ایجاد می کند.
ﭘﺮﻫﻴﺰ ﺍﺯ ﻧﻮﺷﻴﺪﻥ ﺁﺏ ﺳﺮﺩ ﺩﺭ ﻧﺎﺷﺘﺎ، ﺁﺏ ﺑﻌﺪ ﺍﺯ ﺣﻤﺎﻡ، ﺑﻌﺪ ﺍﺯ ﻧﺰﺩﻳﻜﻲ جنسی، ﺑﻌﺪ ﺍﺯ ﻭﺭﺯﺵ ﻭ ﺁﺏ ﺩﺭ ﻣﻴﺎﻥ ﺧﻮﺍﺏ از سایر پرهیزات طب سنتی در زمینه نوشیدن آب است.
فعالیت بدنی و سلامت کبد:
ورزش منظم خصوصا پیاده روی برای سلامت کبد مفید است البته باید توجه کرد که ورزشی که شدید باشد و به فرد به اصطلاح فشار بیاورد و بعد ورزش اورا بیش از حد خسته کند مورد تایید طب سنتی نیست.
دفع مناسب و سلامت کبد:
حداقل بهتر است یکبار در روز هر فرد دفع مدفوع داشته باشد و در صورت عدم “دفع روزانه همراه با احساس تخلیه کامل” مراجعه به پزشک ضروری است.
خواب و سلامت کبد:
بهتر است هر فرد بدن خود را عادت داده که تا دو ساعت بعد غروب خورشید بخوابد؛ و در صورت اختلال خواب و کلنجار رفتن قبل خواب حتما باید به دنبال راهکار درمانی بود.
آماده کردن محیط خواب آرام و ساکت از موارد توصیه شده برای سلامت بدن و کبد می باشد خواب خوب خوابی است که برای فرد نشاط و سرحالی صبحگاهی ایجاد کند.
با توجه به اینکه همیشه پیشگیری راحت تر از درمان است توصیه می شود با رعایت اصول سبک زندگی، کبدی سالم و بدنبال آن بدنی سالم و بدون بیماری داشته باشیم.
دکتر الهام پارسا
کلیک کنید:رژیم درمانی دکتر پارسا
به این محتوا رای بدهید.